Aktualizacja: · Opracowanie: Marcel Kuczyński · Jak przygotowujemy poradniki?
Co to jest zdolność kredytowa?
Prawo bankowe definiuje zdolność kredytową jako zdolność do spłaty kredytu razem z odsetkami w terminach z umowy. W praktyce pożyczkodawca sprawdza, czy po opłaceniu stałych wydatków i obecnych rat zostanie Ci dość pieniędzy na nową ratę.
Ocena zdolności kredytowej to obowiązek każdego pożyczkodawcy. Ustawa o kredycie konsumenckim wymaga jej przed zawarciem umowy, zarówno od banków, jak i od firm pożyczkowych. Firma pożyczkowa może udzielić pożyczki tylko wtedy, gdy ocena wypadnie pozytywnie.
Od czego zależy?
Pożyczkodawca bierze pod uwagę kilka rzeczy naraz:
- dochody, czyli ich wysokość i stabilność. Umowę o pracę instytucje finansowe oceniają zwykle lepiej niż umowy cywilnoprawne,
- koszty utrzymania, np. wydatki gospodarstwa domowego, czynsz i opłaty za media,
- obecne zobowiązania: raty kredytów i pożyczek, poręczone kredyty oraz limity na kartach kredytowych i w koncie,
- historię kredytową, czyli to, czy spłacałeś wcześniejsze zobowiązania w terminie,
- samą pożyczkę: kwotę, okres spłaty i jej rodzaj.
Według BIK limit na karcie albo w koncie obniża zdolność nawet wtedy, gdy prawie z niego nie korzystasz. Banki patrzą też na cechy klienta, np. wiek, liczbę osób na utrzymaniu, wykształcenie i staż pracy.
Jak pożyczkodawca ją sprawdza?
Ocena opiera się na informacjach od Ciebie i na danych z baz. We wniosku podajesz dochody i wydatki. Na żądanie pożyczkodawcy musisz przedstawić dokumenty i informacje potrzebne do oceny, np. zaświadczenie o dochodach albo wyciąg z konta.
Pożyczkodawca sprawdza też bazy danych, przede wszystkim BIK. Firmy pożyczkowe opierają ocenę m.in. na danych z biur informacji kredytowej. Banki łączą ocenę ilościową, czyli porównanie dochodów z wydatkami, z jakościową, w której liczą się np. historia kredytowa i sytuacja zawodowa. Każda instytucja robi to według własnych zasad, dlatego ta sama osoba może dostać różne decyzje w różnych miejscach.
Jak oszacować zdolność samemu?
Przed wnioskiem możesz zrobić prosty rachunek:
- Zsumuj miesięczne dochody netto.
- Odejmij stałe wydatki: mieszkanie, rachunki, jedzenie, dojazdy.
- Odejmij raty obecnych kredytów i pożyczek.
- Porównaj to, co zostaje, z ratą nowej pożyczki.
Ratę orientacyjnie policzysz w kalkulatorze raty, a oferty z RRSO porównasz w rankingu pożyczek. Zostaw sobie zapas na nieprzewidziane wydatki. Twój rachunek to tylko przybliżenie, bo pożyczkodawca liczy zdolność własną metodą.
Jak poprawić zdolność kredytową?
BIK wskazuje kilka sposobów:
- spłać mniejsze zobowiązania, zanim złożysz wniosek,
- zrezygnuj z karty kredytowej i limitu w koncie, z których nie korzystasz,
- wybierz dłuższy okres spłaty, bo rata będzie niższa,
- złóż wniosek razem z drugą osobą, np. partnerem, jeśli pożyczkodawca na to pozwala,
- wybierz raty równe zamiast malejących, jeśli masz wybór,
- spłacaj zobowiązania w terminie i przed wnioskiem sprawdź swój raport w BIK.
Przy dłuższym okresie i tym samym oprocentowaniu zwykle oddasz łącznie więcej. Porównuj więc nie tylko ratę, ale też RRSO i całkowitą kwotę do zapłaty. Przy wspólnym wniosku druga osoba odpowiada za spłatę razem z Tobą.
Gdy dostaniesz odmowę
Bank musi na Twój wniosek wyjaśnić na piśmie, jakie czynniki wpłynęły na ocenę zdolności kredytowej. Dla osób prywatnych jest to bezpłatne. Wniosek możesz złożyć w ciągu roku od otrzymania oceny, a bank odpowiada w ciągu 30 dni. Jeśli pożyczkodawca odmówi z powodu informacji z bazy danych, np. z BIK, musi Cię o tym poinformować.
Odmowa to też sygnał, żeby nie szukać pożyczki za wszelką cenę. Przy zbyt niskiej zdolności kolejne zobowiązanie łatwo staje się trudne do spłaty. Co grozi, gdy pożyczki nie spłacasz, opisujemy w poradniku co grozi za niespłacenie pożyczki. Uważaj na oferty, które obiecują pożyczkę bez sprawdzania zdolności, bo każdy pożyczkodawca ma obowiązek ją ocenić. Jak sprawdzić firmę przed wnioskiem, opisujemy w poradniku jak sprawdzić pożyczkodawcę.
Stan prawny
Opisujemy przepisy obowiązujące we wrześniu 2026 r. Polska musi wdrożyć nową unijną dyrektywę o kredycie konsumenckim, która może zmienić szczegóły oceny zdolności kredytowej. Gdy przepisy się zmienią, zaktualizujemy ten tekst.
